Vụ Phạm Anh Khoa là bằng chứng về một xã hội trọng nam, khinh nữ

30
Phạm Anh Khoa: 'Ở showbiz, vỗ mông nhau cũng là cách chào hỏi' Trong talk show xin lỗi sau khi bị tố quấy rối tình dục được phát chiều 12/5, Phạm Anh Khoa cho rằng việc đụng chạm ở showbiz là điều anh thường xuyên chứng kiến.

Ca sỹ Phạm Anh Khoa đã có một lời xin lỗi chung chung tới người hâm mộ và những ai từng bị anh gây tổn thương mà không hề đề cập đến Phạm Lịch, Hà My hay M.P, những người phụ nữ đã tố anh gạ tình và quấy rối tình dục.

Trung tâm CSAGA cũng đưa ra lời xin lỗi không kém phần chung chung trên trang fanpage chính thức: “Chúng tôi gửi lời xin lỗi chân thành đến những người cảm thấy tổn thương và thất vọng sau khi xem clip”.

Xin lỗi để đánh lạc hướng dư luận, sỉ nhục các cô gái

Việc CSAGA sử dụng từ “cảm thấy" cho thấy họ xin lỗi vì đã động chạm đến cảm xúc của công chúng, khiến họ phẫn nộ. Họ thừa nhận chương trình có những “mặt hạn chế", nhưng không thừa nhận cách tiếp cận của họ sai.

Điều này vô cùng nguy hiểm vì CSAGA đã dùng cái cớ “thiếu hiểu biết" để bao biện cho hành vi của Anh Khoa, và lái trách nhiệm sang môi trường showbiz, nơi “vỗ mông như lời chào hỏi” và “thiếu người giám sát”.

Và việc Anh Khoa thừa nhận điều đó, chưa cần xin lỗi đích danh người bị tổn thương, chưa cần biết lời tố cáo nghiêm trọng đến mức nào, với họ là đủ để anh đi kêu gọi anh em bảo vệ phụ nữ.

Đây chính là chiến thuật đánh lạc hướng từ người bị tố cáo sang đổ lỗi cho hoàn cảnh và một sự sỉ nhục đối với nạn nhân.

“Em có được, ví dụ trong trường em hay bất kì khoá học, tổ chức nào, ví dụ phòng thu của em cần có người giám sát, em được làm cái này, không được làm thế kia. Có bao giờ em được học cái đó chưa?”

– Bà Nguyễn Vân Anh, Giám đốc CSAGA hỏi Anh Khoa trong clip

Lý giải về cách tiếp cận này của CSAGA với báo chí, giám đốc Nguyễn Vân Anh một mực cho rằng mình “không gỡ tội cho Anh Khoa,” mà “chỉ lắng nghe và cố 'tấn công' để cậu ấy tự thừa nhận xem đã làm những gì”.

Xuyên suốt mấy ngày vừa rồi, bà Vân Anh nhấn mạnh đàn ông phải thay đổi thì cuộc đấu tranh chóng quấy rối tình dục và chiến dịch #MeToo mới thành công được. Theo bà, lên án họ chỉ phản tác dụng mà thôi. Thay vào đó, ta cần tìm mặt tốt của họ để cảm thông và giáo dục họ để thay đổi.

Đúng, sự tham gia của đàn ông là cần thiết. Năm 2014, diễn viên Emma Watson đã có bài phát biểu gây chấn động dư luận khi phát động chiến dịch HeForShe của Liên Hợp Quốc kêu gọi đàn ông đứng lên bảo vệ quyền bình đẳng của phụ nữ.

Tuy nhiên, CSAGA thất bại chính từ cách tiếp cận vì việc cố tìm ra mặt tốt, cố lý giải hành vi của Phạm Anh Khoa thực tế chỉ là một cách bao biện cho một rocker “bỗ bã” và “sống dựa vào cảm xúc".

Trong clip, Anh Khoa nhận được câu hỏi như sau: “Tôi thì muốn anh xác nhận lại môt chút những cáo buộc của chị Lịch, chị Nga My và bạn mới xuất hiện chỉ lời nói không rõ mặt, danh tính đều chỉ tới bối cảnh khá cụ thể. Tôi muốn tò mò, trong hoạt động giới văn nghệ sỹ showbiz thì thực trạng đang diễn ra như thế nào?”.

Người phỏng vấn sau đó bình luận tiếp: “Trong giới nghệ sỹ của anh, nơi làm việc, thời gian làm việc nó khác gì so với nghề nghiệp khác?”.

Lẽ ra, Phạm Anh Khoa nên được yêu cầu xác nhận từng lời cáo buộc cụ thể, chứ không dùng nạn nhân làm nền để gợi ý, giúp người bị tố cáo vẽ ra một môi trường dường như đang mời gọi đàn ông quấy rối tình dục.

Lẽ ra, người phỏng vấn không nên bình luận “lời xin lỗi tôi cho rằng chân thành, chân thực, có phần vụng về nhưng anh chia sẻ một cách thật lòng” như khen học sinh đã trả bài tốt. Phán xét người bị tố cáo không phải nhiệm vụ của người phỏng vấn.

Và sau khi người phỏng vấn kết luận Phạm Anh Khoa không biết thế nào là quấy rối tình dục vì chưa được dạy bảo cụ thể, học sinh giỏi đó không quên bổ sung: “Coi chừng sẽ bị kết tội nhé. Chuẩn tiếng Việt có thể hiểu thế nào cũng được”.

Câu trên cho thấy không những Phạm Anh Khoa không cảm thấy có lỗi, giờ anh có thêm lý do để lý giải “sự hiểu lầm" giữa anh và người tố cáo.

Như vậy, đơn giản là biết khái niệm quấy rối tình dục là gì chưa đủ nếu học sinh “không chịu hiểu” bởi hiểu đồng nghĩa với việc thừa nhận mình là gã đàn ông tồi, không tôn trọng phụ nữ.

Vậy quy tắc ứng xử để làm gì?

Tiêu chuẩn kép về tình dục trong xã hội Việt Nam

Mặc dù Bộ luật Lao động sửa đổi đã nghiêm cấm quấy rối tình dục tại nơi làm việc, vấn đề thực thi đã găp nhiều bất cập vì tính chất khó chứng minh của hành vi này và thực tế nhiều người không hiểu thế nào là quấy rối.

Hay để nói thẳng ra thì chúng ta vẫn còn sống trong một xã hội về cơ bản là không tôn trọng phụ nữ. Thái độ này đã ăn sâu vào đời sống chúng ta tới mức, cụm từ “trọng nam, khinh nữ" được coi như một sự thật hiển nhiên.

"Không xã hội văn minh nào chấp nhận đàn ông có vợ gạ gẫm phụ nữ, nhưng Anh Khoa vẫn lấy lý do “thảo luận về cảm xúc" để biện minh cho câu "sờ soạng cơ thể bằng ánh mắt”.

Xét về khía cạnh tình dục, tiến sỹ Khuất Thu Hồng đã viết “tình dục là món quà cho đàn ông và nghĩa vụ của đàn bà” trong sách Tình dục chuyện dễ đùa mà khó nói. Đó là một trong nhiều tiêu chuẩn kép được xã hội chịu nhiều ảnh hưởng của Nho giáo này chấp nhận.

Một báo cáo có tên Thành phố an toàn cho phụ nữ và trẻ em gái do tổ chức ActionAid thực hiện năm 2014 cho thấy rất nhiều đàn ông ở Việt Nam nghĩ việc trêu ghẹo phụ nữ là “bình thường” và thậm chí chính phụ nữ cũng thấy vậy, dù họ cảm thấy “không thoải mái” và đôi khi “sợ hãi”.

Bởi vậy, bộ quy tắc ứng xử nơi làm việc là một bước hiện thực hóa luật và một cách để giáo dục rằng, phụ nữ không phải mồi vui trên bàn nhậu, càng không phải trò đùa.

Thế nhưng, kể cả khi đàn ông ý thức được điều gì là nên và không nên, theo nghiên cứu của tiến sỹ Thu Hồng, những quan điểm "phong kiến" như “trai năm thê bảy thiếp gái chính chuyên một chồng" hữu ích cho đàn ông vì nó bảo vệ đặc quyền của họ nên họ cứ ngoại tình.

Không một xã hội văn minh nào công khai chấp nhận đàn ông đã có vợ gạ gẫm phụ nữ khác, dù là đồng nghiệp, bạn hay người lạ. Nhưng Phạm Anh Khoa vẫn tìm được lý do “thảo luận về cảm xúc" để biện minh cho câu "sờ soạng cơ thể em bằng ý nghĩ”.

Ông trùm Hollywood Harvey Weinstein cũng thừa biết xã hội hiện đại không chấp nhận hành vi lấy tình đổi vai diễn. Vì lẽ đó, Weinstein mới dọa phá huỷ sự nghiệp của hàng chục nạn nhân nếu họ tố cáo.

Vu Pham Anh Khoa la bang chung ve mot xa hoi trong nam, khinh nu hinh anh 2

Kẻ có hành vi tấn công tình dục có thể cho rằng họ không làm gì sai (tại sao thì chỉ có họ mới biết được) nhưng họ biết xã hội sẽ lên án họ khi hành động của mình bị đưa ra ánh sáng.

Đó là lý do vì sao kẻ tấn công và quấy rối tình dục chọn góc khuất, buổi tối, nơi riêng tư để thực hiện hành vi đồi bại. Đó là lý do nạn nhân của họ thường yếu thế hơn về vị thế xã hội hay tiền bạc.

Bởi vậy, quy tắc ứng xử cần thiết không chỉ đơn thuần để giáo dục mọi người “hiểu" và “nhận lỗi" mà cái chính là để có cơ chế hiệu quả để bảo vệ nạn nhân và trừng phạt những kẻ cơ hội, có vị thế và không chịu hiểu tại sao không được phép quấy rối người khác.

Khi cơ chế như vậy chưa có, ta buộc phải thông qua dư luận để gây áp lực với người bị tố cáo như hành động chấm dứt hợp tác với Phạm Anh Khoa của Quỹ dân số UNFPA thuộc Liên Hợp Quốc. Tất nhiên, điều này không có nghĩa mọi người có quyền bắt nạt người bị tố cáo và công chúng cần học cách chỉ trích có văn hoá.

Trở lại với Phạm Anh Khoa, anh cần có sự xác nhận rõ ràng hành vi tố cáo nào có thật và không có thật. Với hành vi anh nhận thì hãy đối mặt nghiêm túc với nó bởi tôi xin nhắc lại, “thiếu hiểu biết" chỉ cho thấy kẻ quấy rối trọng nam, khinh nữ mà thôi.

Người đàn ông biết tôn trọng phụ nữ sẽ chú ý đến cả cảm xúc và lời nói của họ thay vì chỉ chăm chăm tìm cách sướng cho bản thân mình.

Thông tin tác giả Lê Giang Lam:

– Tốt nghiệp Đại học Cambridge (Anh)
– Là nhà báo tự do chuyên viết về các vấn đề xã hội của Việt Nam như bình đẳng giới, y tế và, giới trẻ
– Trước khi làm báo, chị từng làm trong lĩnh truyền thông, nghiên cứu.