Những điều nên để ý nơi bàn thờ gia tiên

206

Xưa kia, tại mỗi gia đình người Việt, vì tin ở sự bất diệt của linh hồn, nên lấy sự thờ phụng tổ tiên làm điều hiếu, trong nhà đều có bàn thờ gia tiên kê ngay ở chính giữa nhà.

Ngoài bàn thờ gia tiên ở giữa ngôi nhà chính, gia đình người Việt còn có những bàn thờ khác: thờ Thổ công, thờ Thánh sư, thờ bà Cô, ông Mãnh, thờ Thần tài, thờ Tiền chủ v.v… Những gia đình Phật tử lại có bàn thờ Phật, những người theo đồng có thêm bàn thò Chư vị, những thầy phù thuỷ thường lập một tĩnh, một am để thờ Thái thượng Lão quân, thần Độc cước, Tề Thiên đại thánh, Trương thiên sứ v.v… Nhiều gia đình lại có cả bàn thò Đức Thánh Trần, Đức Thánh Quan (Quan Vân Trường). Mỗi bàn thờ trang trí một khác, không bàn thò nào giông bàn thờ nào, tuy về đại thể trông có vẻ giống nhau.

Bàn thờ họ

bàn thờ họ
Từ đường của một họ

Bao nhiêu con cháu dòng dõi một họ, lập chung một bàn thờ vị Thuỷ tổ gọi là từ đường của họ, thí dụ, nhà thờ họ Nguyễn gọi là Nguyễn tộc từ đường. Tại bàn thờ họ có bài vị của Thuỷ tổ họ, trên bài vị đó thường ghi rõ là vị Thuỷ tổ của họ nào, (như Bùi môn lịch đại tổ tôn thân thần chủ, nghĩa là Thần chủ tổ tiên họ Bùi). Bài vị xưa ghi bằng Hán tự. Thần chủ này không bao giờ thay đổi, nên gọi là bách thế bất diêu chi chủ. Ngày nay, người ta thường dùng chữ quốc ngữ để đề bài vị.

Có họ không có nhà thờ mà xây một đài lộ thiên, dựng bia đá, ghi tên thuỵ hiệu các tổ tiên. Mỗi khi có giỗ tổ hoặc có tế tự của một chi họ nào, cả họ hoặc riêng chi họ đó ra nơi đàn lộ thiên cúng tế. Nơi đàn lộ thiên này chỉ dùng để cúng tế, hoặc tổ chức những trò vui như hát chèo, múa rối trong ngày giỗ tổ họ, hoặc một chi họ nào.

Có nhiều họ làm nhà thờ riêng với bàn thờ Thuỷ tổ để cho chi trưởng nam đời đời giữ hương hoả, và chỉ khi nào ngành trưởng không có con trai nốì dõi, việc thờ cúng mới truyền sang chi thứ.

Bản chi từ đường

bản chi từ đường
Các chi đều có nhà thờ riêng gọi là Bản chi từ đường.

Một họ to chia làm nhiều chi, các chi này ngoài việc tham dự ngày giỗ tổ toàn họ, còn có ngày giỗ tổ riêng của chi họ, và như vậy các chi đều có nhà thờ riêng gọi là Bản chi từ đường.

Trên bàn thờ này có bài vị của ông Tổ chi họ gọi là Thần chủ bản chi. Thần chủ này cũng như thần chủ của Thuỷ tổ họ sẽ để thờ đời đời.

Người trong chi họ có dành riêng những ruộng để lấy hoa lợi cúng giỗ họ, gọi là kỵ điền. Những ruộng này có thể là hương hoả của tổ tôn để lại, có thể là ruộng của hàng họ chung nhau tậu và có thể là của một người trong họ cúng để lấy hoa lợi chi cho việc tế tự. Có họ có những ngươi phụ nữ đi lấy chồng, không có con, họ cúng tiền, cúng ruộng về họ mình. Chi họ nhận những ruộng ấy làm ruộng kỵ, rồi khi người kia chết sẽ được thờ tại nhà thờ họ, ngày giỗ người phụ nữ này sẽ do họ cúng, gọi là giỗ hậu họ.

Gia từ

Gia từ
Bàn thờ phật rất thường thấy trong nhiều hộ gia đình

Gia từ tức là nhà thờ riêng của từng gia đình, nơi có bàn thờ gia đình. Những nhà giàu có thì làm riêng một ngôi nhà thờ, còn những gia đình bình thường, bàn thờ được thiết lập ngay tại nhà ở.

Cũng có những gia đình con thứ không phải cúng giỗ, nhưng vì lòng thành kính đối với tổ tiên, người ta vẫn lập bàn thờ để thờ vọng, và để cúng vọng trong những ngày giỗ, vì lý do người ta không thể tới nhà trưởng được.

Bàn thờ vọng

Tục lập bàn thờ vọng khá phổ biến, áp dụng cho con cháu sống xa quê, hướng vọng về quê hương bản quán, thờ cha mẹ và tổ tiên, hương khói trong những ngày giỗ, tế. Vọng bái nghĩa là vái lạy từ xa. Khi nghe tin cha mẹ hoặc ông bà mất, con cháu chưa kịp về hay không thể về quê chịu tang, cũng thiết lập hương án ngoài sân, hướng về quê làm lễ. Bàn thờ thiết lập như vậy chỉ có tính chất tạm thời, sau con cháu có điều kiện phải về cử tang ba năm.

Bàn thờ vọng chỉ được lập trong trường hợp biệt quán, ly hương. Những người con thứ, bất cứ giàu nghèo, sang hèn thế nào, nếu ở gần đất tổ phụ, thì đến ngày giỗ, ngày tết, phải có phận sự hoặc góp lễ, hoặc đưa lễ đến nhà thờ họ hay nhà con trưởng làm lễ. Do đó không có lệ lập bàn thờ vọng với con thứ ngay ở quê nhà. Nếu con trưởng khuyết hoặc xa quê, thì người con thứ hai thế trưởng được lập bàn thờ chính, còn bàn thờ ở nhà người anh cả xa quê lại là bàn thờ vọng.

Khi muốn lập bàn thờ vọng, phải về quê báo cáo gia tiên tại bàn thờ chính. Sau đó xin phép chuyển một bát hương phụ hoặc mấy chân hương đến bàn thờ vọng. Bàn thờ vọng nên đặt thuận hướng về quê, để khi gia trưởng thắp hương vái lạy thì mặt sẽ hướng về phía quê hương. Nếu trong nhà đặt bàn thờ gia thần riêng, thì bàn thờ vọng phải đặt thấp hơn bàn thờ gia thần một ít.

Xem thêm: