Những kiêng kỵ trong đời sống xã hội con người

409

Người Việt ta từ xa xưa đến nay đã trải qua hơn hàng ngàn năm lịch sử cùng với những tập tục, lễ nghi, kiêng cữ trong mọi sinh hoạt hằng ngày. Bây giờ, chúng ta hãy cùng nhau tìm hiểu một số kiêng kỵ của người Việt ta nhé.

Kiêng kỵ trong việc dùng từ ăn uống, ngủ

kieng ky an uong
Chúng ta cũng nên học hỏi việc lựa chọn từ ngữ xưng hô cho phù hợp

Tuỳ theo từng đối tượng khác nhau mà người xưa kiêng hay không khi dùng từ ăn uổng. Khi phải kiêng thì cũng tuỳ từng đối tượng cụ thể mà chọn dùng từ cho phù hợp. Người ta chỉ kiêng dùng từ ăn uổng khi trực tiếp nói với người trên, người có địa vị cao hơn mình. Khi đó, từ dùng để thay thế thường là từ Hán – Việt. Ví dụ, đối với vua chúa, dùng từ ngự; đồi với quan lại, dùng từ thời; đổi với nhà tu hành, dùng từ chứng; đối với khách và người trên, dùng từ xơi, dùng, đưa cay, nhắm, dùng bữa. Trong môi trường thân mật và đối với người dưới, người ta không phải kiêng kỵ mà vẫn dùng từ ăn uống, hoặc đánh chén.

Người xưa chỉ đôi khi kiêng dùng từ ngủ đối với những người trên; chẳng hạn, đối với quan lại, dùng từ ngơi; đôi với người trên thì dùng từ nghỉ.

Kiêng kỵ trong việc dùng từ chỉ hoạt động bài tiết

Người xưa kiêng dùng từ đúng nghĩa để chỉ về hoạt động bài tiết của con người, mà thường thay từ khác với nghĩa bóng gió để giảm bớt tính chất dung tục.

  • Dùng từ Hán – Việt: đại tiện, tiểu tiện.
  • Dùng từ chỉ nơi chứa chất thải để chỉ việc đó: đi cầu, đi nhà tiêu, đi nhà xí, đi đồng…
  • Đối với trẻ nhỏ, người ta dùng từ: ị, bậy.
  • Đổi với người bị đi ngoài, người ta dùng chính căn bệnh đó để chỉ: đi kiết, tiêu chảy; hoặc dùng từ lóng: Tào tháo đuổi.
  • Đối với việc tiểu tiện, người ta dùng từ: đi giải, tè…

Kiêng kỵ trong việc sử dụng đồ gia dụng

kieng ky do dung
Mỗi vật dụng đều có chức năng riêng của nó, không nên dùng vào việc khác
  • Kiêng dùng các vật dụng bằng sắt (như dao, cuốc, thuổng…) để đánh rắn, vì theo quan niệm của người xưa, nêu đánh rắn bằng những vật bàng sắt thì nó sẽ báo oán và trả thù đến cùng.
  • Ngày xưa, những người trong gia đình đi làm ở ngoài đồng về, khi về đến trước cổng, phải hạ cuốc, vồ xuống, cầm ở tay, rồi cất đi. Khi đi làm, người ta cũng cầm cuốc, vồ, khi bước ra khỏi cổng mới vác lên vai. Người ta cho rằng, việc vác vồ, cuốc trong khu vực nhà ở là điểm báo không lành, nó khiến liên tưởng đến sự chết chóc, chôn cất. Người xưa còn kiêng dựng vồ, cuốc trước cửa nhà, vì nó cũng là điều không lành.
  • Kiêng đốt quần áo, khản, mũ, tất (dù đã cũ rách) của người còn đang sống; vì làm như thế theo quan niệm dân gian, người đó sẽ rất nóng ruột, bồn chồn đứng ngồi không yên.
  • Kiêng không cho trẻ nhỏ chơi đũa ăn cơm, que, vì sợ chúng ngã, đũa sẽ đâm vào miệng, mắt; cũng như kiêng không cho trẻ chơi đồng xu, vì sợ chúng ngậm và nuổt vào thì tai hoạ khôn lường.

Kiêng kỵ khi đì tàu thuyền

  • Kiêng mang mèo, hài cốt lên đò và tàu xe. Người ta cho rằng, mang mèo hoặc hài cốt lên tàu xe, đò thì đò sẽ bị đắm, tàu xe sẽ bị đổ, hoặc gặp tai nạn.
  • Trên tàu xe, trên đò, kiêng nói chuyện về các vụ tai nạn giao thông. Có lẽ do sợ bị ám ảnh bơi những câu chuyện đó, hoặc cho rằng, đó là điềm gỡ

Kiêng kỵ trong những ngày đầu tháng

kieng ky ngay dau thang
Người xưa rất quan trọng những ngày đầu tháng, nên họ làm việc gì cũng cẩn trọng

Ngày đầu tháng, người xưa rất kị việc vay mượn hay trả nợ, cho vay. Không ai xuất tiền của trong nhà ra để cho vay mượn vào ngày này, vì vậy, người đi vay mượn sẽ bị dông cả tháng, nên người nào cũng phải kiêng.

Trong việc ăn uống, những ngày đầu tháng, người ta còn kiêng ăn thịt chó, thịt vịt, cá mè, xôi trắng, vì cho rằng, ăn những thứ đó vào dịp đầu tháng (từ mồng một đến mồng mười), thì sẽ bị hãm tài, xúi quẩy; nhà có người ốm thì bệnh khó thuyên giảm, nhà có của thì dễ bị mất trộm…

Kiêng kỵ lúc sớm mai

Sáng sớm, người có việc phải đi xa, người đi lễ, đi chợ hay đi làm, rất kị gặp phải người đầu tiên là phụ nữ, người vía dữ, người khó tính, hoặc người có cuộc đời không may mắn, vì cho rằng, cái vía dữ, cái bất hạnh của người ấy sẽ ám ảnh họ suốt cả ngày. Người ta tránh bằng cách: từ ngày hôm trước, đã hẹn với một người có tính dễ dãi, nhanh nhẹn, đứng đón ở ngõ trước. Như thế, mọi băn khoản sẽ được giải toả.

Ngày xưa, ở các làng lớn đều có chợ. Những người bán hàng sáng sớm rất kị người mua mặc cả, hoặc họ đã đồng ý bán rồi, nhưng người mua lại không mua. Người ta cho rằng, như vậy là việc buôn bán sẽ gặp xúi quẩy cả ngày. Nếu gặp phải trường hợp này, người bán hàng vơ vội nắm rác quanh đó, châm lửa đốt ngay trước mặt người mua hàng kia, gọi là đốt vía.

Những người tin vào mộng triệu, sáng sớm, khi chưa đặt chân xuống đất, rất kiêng ôn lại hoặc kê lại giấc ác mộng mà họ thấy trong đêm, vì cho rằng, như vậy sẽ tránh được những gì sẽ xảy ra như trong mộng.

Xem thêm: